Η Ανατομία μιας καταστροφής Κατολίσθηση Παναγοπούλας

Σκοπός μου, τώρα μετά 36 χρόνια, είναι να κάνω μια ανάλυση των γεωτεχνικών αιτίων και των διοικητικών δυσλειτουργιών που οδήγησαν σε μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές από κατολισθήσεις (Πρωτογενής κυρία 24/4/71, Δευτερογενής 3/5/71), που είχαν σαν αποτέλεσμα να κλείσει η Ε.Ο Κορίνθου Πατρών και την Σιδηροδρομική γραμμή Αθηνών – Πατρών, για ένα μήνα.

Κι’ αυτό διότι, δυστυχώς, διαπιστώνω ότι τίποτε δεν άλλαξε από τότε.

Τα γεωτεχνικά προβλήματα και οι διοικητικές δυσλειτουργίες, παραμένουν στο επίπεδο του 1971

Το 1971 οι διοικητικές δυσλειτουργίες ήταν κατά κάποιο τρόπο δικαιολογημένες. Δεν υπήρχε τεχνογνωσία και οι άνθρωποι, που έπαιρναν αποφάσεις, ήταν παλιάς και ξεπερασμένης σχολής αυταρχικοί και αλαζόνες, χωρίς επιστημονικά εφόδια, ενώ οι φορείς της νέας τεχνολογίας έπαιζαν επικίνδυνο κλεφτοπόλεμο για να περάσουν κάτι νέο.

Το 2007 δεν υπάρχει δικαιολογία.

Παρακάτω θα κάνω λεπτομερή περιγραφή των διοικητικών γεγονότων έλαβαν χώρα, πριν, κατά την διάρκεια και μετά την κατολίσθηση και στη συνέχεια θα κάνω ανάλυση των καθαρά γεωτεχνικών δεδομένων, για να απαντήσω στη ρήση των κυρίων Καθηγητών:

‘Η αιτία της κατολισθήσεως πιθανώς να μη γνωσθή ποτέ επακριβώς’ (Πρώτη έκθεση επί της Βραχομηχανικής και Τεχνικής Γεωλογίας, 23 Ιουλίου 1971)

Για να επαληθευθεί η ρήση αυτή έπρεπε να εξαφανιστούν γεγονότα, στοιχεία, και άτομα που γνώριζαν κάτι για το θέμα.

2 Θέση της κατολίσθησης - Χαρακτηριστικά διατομής της οδού

Οι κατολισθήσεις που έλαβαν χώρα στην θέση Παναγοπούλα Ζήρειας επί της Εθνικής Οδού Κορίνθου – Πατρών στο 196.00 Χαμ Στο τμήμα Καμάρες –Χάραδρος Χ.Θ 6+220 έως 6+394 μεταξύ Αιγίου και Πατρών ήσαν δυο ανεξάρτητες μεταξύ των.

Η πρωτογενής κατολίσθηση ευρίσκεται ανάντι των οδών. Ξεκινά από το υψόμετρο 80μ επί του πρανούς της Ε.Ο.

που από μεγάλη τύχη περιορίστηκε σε υλικές ζημιές και σε αποκλεισμό της κυκλοφορίας επί ένα μήνα (εκτέλεση κυκλοφορίας με ferries)

Εθνική Οδός σ’ αυτό το τμήμα διέρχεται σε μικτή διατομή. Αριστερά διαμορφώνεται πρανές 80 περίπου μέτρων με κλίση 1:1. Δεξιά με την βοήθεια επιχώματος και τοίχου αντιστήριξης έρχεται σε επαφή με την Παλαιά Εθνική Οδό, και αμέσως μετά με την Σιδηροδρομική Γραμμή. Τελικά ομαλά, μετά από 120 μ, καταλήγει στην θάλασσα (βλέπε διατομή Α-Α)

3 Ιστορικό.

3.1 Πριν από την κατολίσθηση

Εικόνα 1 Τοπίο προ κατολίσθησης

Η διάνοιξη της Οδού έγινε το 1959.

Μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής παρατηρήθηκε αστάθεια στην στέψη του πρανούς και καταπτώσεις λίθων επί της οδού..

Συνέπεια αυτού ήταν να γίνει εκτροπή της Ε. Οδού και η κυκλοφορία στο τμήμα αυτό της οδού να διενεργείται μέσω της παλαιάς Εθνικής Οδού Κορίνθου- Πατρών επί μήκους 1,5 χλμ

Η Υπηρεσία το 1970(?) ζήτησε από γραφείο γεωτεχνικών μελετών την εκτέλεση ερευνητικής γεωλογικής-γεωτεχνικής μελέτης.

Η μελετητική εταιρει

Η μελέτη κάλυψε μία ζώνη πλάτους 290 μ. ανάντι μόνον του άξονα της Εθνικής Οδού.

Όταν ολοκληρώθηκε η μελέτη και κατά την ημέρα παραλαβής της από την Υπηρεσία, επί τόπου, μου δόθηκε η ευκαιρία να κάνω μια γρήγορη αναγνώριση της περιοχής και να διαπιστώσω την ύπαρξη εμφανούς κεκλιμένου ρήγματος που ξεκινούσε 350 μ ανάντι της οδού και

και κατέληγε στο πρανές του ορύγματος 50 μ. πάνω από το κατάστρωμα της Εθνικής Οδού.

Εικόνα 2 Γεωλογική Τομή Αρχικής Μελέτης

Εικόνα 3 Γεωλογική τομή προ κατολίσθησης ΣΜ

Η παρουσία νερού που ανέβλυζε επί του πρανούς στην θέση του ρήγματος, 50 μ πάνω από την Ε.Ο, η γεωμορφολογία, η παρουσία των αξόνων κυκλοφορίας (Ε.Ο και σιδηροδρομική γραμμή) μου προκάλεσε ένα αίσθημα πανικού.

Η Εικόνα 2 παρουσιάζει την γεωλογική τομή της μελέτης και η Εικόνα 3 παρουσιάζει την γεωλογική τομή όπως προέκυψε από την αναγνώριση.

Είναι φανερό ότι το ρήγμα αυτό δεν είχε ληφθεί υπόψη από τον μελετητή και γι’ αυτό, ζητώ από τους προϊσταμένους μου να επαναληφθεί η μελέτη, η οποία θα λάμβανε υπ’ όψη το ρήγμα και να επιβληθούν κυρώσεις στο μελετητή για την παράληψη ενός τόσο σημαντικού στοιχείου

Η πρόταση απορρίπτεται και εγώ χάνω τον ύπνο μου. Ήταν ένας πραγματικός εφιάλτης. Δεν έπαυα να ενοχλώ τον επιβλέποντα και να του υπενθυμίζω τον κίνδυνο επί αρκετούς μήνες.

Στην συνέχεια, σε εφαρμογή της επίσημης μελέτης, αφαιρούνται οι χαλαρές μάζες και μέρος του επί τόπου βραχώδους υλικού για την δημιουργία αναβαθμού με κλίση πρανών 3:2. στην στέψη του πρανούς πάνω από το ρήγμα.

Αυτό απετέλεσε τη χαριστική βολή για να ξεκινήσει η καταστροφή. Οι μάζες που είχαν αφαιρεθεί αποτελούσαν μέρος της στήριξης της κυρίας μάζας.

Αμέσως μετά την κατασκευή του αναβαθμού ο επιβλέπων του έργου με ενημερώνει και μου ζητά να επισκεφθώ την θέση.

Φωτογραφίες με τις ρωγμές

Εικόνα 4 Ρωγμές προ της Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Η κίνηση όμως των γαιών είχε ήδη ξεκινήσει. Οι ενδείξεις κατά μήκος του ρήγματος ήταν ανεπαίσθητες, αλλά ορατές, ενώ η υπερβολική υδραυλική πίεση, αισθητή στο κατασκευασθέντα αναβαθμό, έδειχνε ότι ολόκληρη η μάζα του ενός εκατομμυρίου κυβικών κυριολεκτικά ‘έπλεε’ προς την θάλασσα.

Δεδομένου ότι στην πορεία της θα συναντούσε κατάντι της σιδηροδρομικής και κάτω από την θάλασσα πρανές 400 μέτρων σχεδόν κατακόρυφο μέσα σε νεογενείς σχηματισμούς, οι οποίοι μπορούσαν ενεργοποιηθούν από την κρούση της μιας πιθανής πτώσης μεγάλου όγκου γαιών, η καταστροφή θα μπορούσε να πάρει βιβλικές διαστάσεις.

Ενώ μόνο η πτώση αυτής της μάζας επί της οδού και της σιδηροδρομικής γραμμής, μπορούσε να προκαλέσει το θάνατο εκατοντάδων ατόμων.

Κάνοντας τις παραπάνω διαπιστώσεις μεταβαίνω επειγόντως στην Πατρα και ενημερώνω την 2^α ΥΕΚΕ Πατρών.

Ο Επιβλέπων του Έργου με φέρνει στην Επιθεώρηση Δημοσίων Έργων όπου είχαν σύσκεψη ο Επιθεωρητής Δημοσίων Έργων και οι προϊστάμενοί μου.

Οι προϊστάμενοι με αποπέμπουν (διότι τόλμησα να τους ενοχλήσω για ειδικό θέμα που δεν τους αφορούσε.).

Με την βοήθεια του Επιβλέποντα καταφέρνουμε να ζητήσουμε να έλθει από την Αθήνα ο Γεωλόγος της Υπηρεσίας.

Αυτός ήλθε είδε όλα τα στοιχεία αλλά δεν συμμετείχε στον πανικό τον δικό μου και πρότεινε τοπογραφική αποτύπωση για γεωλογική αποτύπωση

Αυτό καθησύχασε τους προϊσταμένους, αλλά όχι εμένα, ο οποίος εγκαταστάθηκα μονίμως στην περιοχή για να εμβαθύνω στην μελέτη και κυρίως για να είμαι σε θέση να ειδοποιήσω αυτοκινητιστές και σιδηρόδρομο σε περίπτωση που η κατάσταση επιδεινωνότανε.

Ταυτόχρονα έκανα τις προτάσεις μου για άμεσα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν ήτοι:

Α.-Γεωτρήσεις αποστραγγίσεως από τον αναβαθμό

Β.– Αφαίρεση των κινουσών μαζών στο άνω μέρος του ρήγματος. Επειδή ο κίνδυνος ήταν άμεσος αυτό απαιτούσε επίταξη της παρακείμενης μισγάγγειας για την εναπόθεση των υλικών των εκσκαφών.

Γ.-Ειδοποίηση των απέναντι ακτών της Στερεάς για την περίπτωση παλιρροϊκού κύματος.

Δ.-Διακοπή της άρδευσης του αμπελιού που βρισκόταν επάνω στην ασταθή μάζα.

Ε.-Τοποθέτηση προειδοποιητικής σήμανσης

Πέρασε λίγος χρόνος που εξακολουθούσαν να μην με παίρνουν στα σοβαρά. Τελικά φαίνονται ότι πείθονται εγώ εγκαταλείπω το καραούλι λόγω των εορτών του Πάσχα, αφού πήρα διαβεβαίωση από τον επιβλέποντα, ότι θα υπάρξουν φύλακες για την περίπτωση που θα συμβεί η κατολίσθηση και ότι δεν θα επιτρέψει να αρδευτεί το αμπέλι που βρισκόταν πάνω στη ασταθή μάζα. (Από τις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων δεν έγινε τίποτε από αυτά που ζήτησα)

Ταυτόχρονα στα κεντρικά μου ζητάνε να ετοιμάσω έκθεση προς 3 υπουργεία για την έγκριση επίταξης και των άλλων μέτρων.

3.2 Μετά την κατολίσθηση.

Δεν πρόλαβα, την Δευτέρα 25/4/71 με ειδοποιούν επειγόντως να μεταβώ στην θέση Παναγοπούλα, διότι η καταστροφή είχε συντελεσθεί.

Εκεί η εικόνα ήταν πραγματικά χαώδης. (Βλέπε εικόνα). Ακόμη πιο χαοτικές ήταν οι θέσεις υπευθύνων και ανεύθυνων.

Το σύγχυση ξεκινούσε από την λανθασμένη διατομή του μελετητή εκ της οποίας δεν προέκυπτε κανένα επίπεδο ασυνέχειας ενδιάμεσα στο πρανές και η κατολίσθηση μπορούσε να αφορά ολόκληρο το πρανές. Οπότε το πρόβλημα της άρσης ήταν εντελώς διαφορετικό και δύσκολο.

Εικόνα 5 Η Πρωτογενής Κατολίσθηση

Ο Υπουργός ΥΔΕ κ. Παπαδημητρίου πείθεται με την άποψή μου και μου αναθέτει εν λευκώ η άρση της κατολίσθησης, με εντολή να αναφέρομαι απ’ ευθείας σ’ αυτόν σε περίπτωση εμποδίων

Έχοντας την εικόνα της γεωμορφολογίας προ της κατολισθήσεως γνώριζα ότι δεν είχε μετακινηθεί ολόκληρο το πρανές, αλλά μονό η μάζα που ήταν πάνω από την επιφάνεια του ρήγματος στο υψόμετρο 80 και αυτό αναζήτησα με τα εκσκαπτικά μηχανήματα, ενώ στο επίπεδο της οδού άρχισε η ελευθέρωση της οδού και της Σ.Γ

Πίστευα ότι προσωρινά η μάζα πάνω από το ρήγμα είχε σταθεροποιηθεί.

Και δικαιώθηκα. Μετά από 15 ημέρες είχαν ελευθερωθεί ο δρόμος και ο σιδηρόδρομος και είχε δημιουργηθεί αναβαθμός στο ύψος του ρήγματος.

Αυτό επιτεύχθηκε χάρις στην αυτοθυσία των χειριστών των προωθητήρων, οι οποίοι δέχθηκαν να συμμετάσχουν στην χειρουργική επέμβαση, παρά τις αντιδράσεις υπηρεσιακών παραγόντων και εργολάβων, αναδόχων του έργου, οι οποίοι επικαλούντο κίνδυνους να χάσουν τα μηχανήματά τους. Οι χειριστές ήσαν οι μόνοι που είχαν πεισθεί στις υποθέσεις μου που τις εγγυόντανε η συνεχής παρουσία μου δίπλα τους πάνω στην μετακινηθείσα μάζα.

Εάν είχα κάνει λάθος κινδυνεύαμε να παρασυρθούμε από κάποια μετακίνηση γαιών σε βάθος 50 μ (Βλέπε Εικόνα 9 Άρση πρωτογενούς κατολίσθησης)

Δικαιώθηκαν επίσης οι φόβοι μου για ενεργοποίηση από το σοκ της κρούσης των σχηματισμών στον πόδα του πρανούς και έτσι προκλήθηκε επιφανειακή ολίσθηση που παρέσυρε την οδό και την σιδηροδρομική γραμμη. Ευτυχώς η νέα ολίσθηση δεν πήρε τις διαστάσεις που είχα φοβηθεί. Όλα να κυλήσουν στο βυθό 400 μ κάτω.

Εκείνο που χρειαζόταν τώρα ήταν τοίχος αντιστήριξης στο ύψος του στερεού βράχου ενισχυμένος με αγκυρώσεις και αποστραγγιστικές γεωτρήσεις.

Η εταιρεία που διέθετε τα κατάλληλα μηχανήματα αρνήται να τα διαθέσει παρά την ρητή εντολή του Υπουργού.

Και η άρση της δευτερεύουσας κατολίσθησης στο ύψος της οδού μετά από ερευνητικές γεωτρήσεις και μελέτη ευστάθειας.

Οι υπηρεσιακοί και μη παράγοντες, που είχαν σχέση με την καταστροφή, και που μέχρι εκείνη την στιγμή ήταν εντελώς αμέτοχοι, όταν άνοιξε ο δρόμος και διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχαν θύματα, αποφάσισαν να με ‘συντρίψουν’ (έκφραση όπως διατυπώθηκε από έναν από τους πρωταγωνιστές της Ιστορίας 5 χρόνια μετά)

Απομακρύνομαι, όχι μόνον από το θέμα της κατολίσθησης αλλά και για ένα διάστημα, από όλες τις άλλες δραστηριότητες στο Υπουργείο.

Όχι μόνον τέθηκα στο ‘ψυγείο’ αλλά κατηγορήθηκα για ανάρμοστη συμπεριφορά απέναντι στους Αναδόχους και στην ομάδα του μελετητή.

Τότε έμεινα έκπληκτος αλλά μετά κατάλαβα ότι ήταν έξυπνος ελιγμός προς τα επάνω κλιμάκια (Προϊστάμενο Συγκοινωνιακών Έργων και Υπουργό )για να δικαιολογήσουν την αποξένωση μου από τους Συμβούλους (Ουσιαστικά από το ξένο διότι ο Έλληνας ήταν πλήρως ενήμερος γι’ όλα, από την πρώτη στιγμή)

Και το πιο αστείο ήταν ότι μου απέδωσαν έλλειψη οργάνωσης.

Δημόσιος υπάλληλος επί σύμβαση αναλαμβάνει με πλήρη ευθύνη την άρση της κατολίσθησης ελέγχοντας πάνω από 20 προωθητήρες και παραδίδει την οδό σε 15 ημέρες να κατηγορηθεί για έλλειψη οργάνωσης δεν είναι αστείο.

Δεν μου επιτρεπόταν να έχω πρόσβαση σ’ ότι είχε σχέση με τις διαδικασίες ολοκλήρωσης της άρσης.

Κάλεσαν καθηγητές από το εξωτερικό και από την Ελλάδα με τους οποίους δεν είχα καμιά επαφή.

Κι’ όμως ήταν τόσο απλή περίπτωση. Η γη μιλούσε, φώναζε, φθάνει να μιλούσες την γλώσσα της.

Υπέβαλα μια αναφορά παραπόνων για την οποία ουδέποτε έλαβα απάντηση.

3.3 Μετά την απομάκρυνσή μου. Το κουκούλωμα

Το τι επακολούθησε μετά την απομάκρυνση μου φαίνεται στα περιεχόμενα της ‘ Πρώτης έκθεσις επί της Βραχομηχανικής και Τεχνικής Γεωλογίας’ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΑΣ ΕΛΛΑΣ που υπεβλήθη στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων στις 23 Ιουλίου 1971.

Μια απλή καταγραφή των ομάδων που συμμετείχαν στην ενημέρωση του Συμβούλου είναι αρκετή για να δείξει πως λειτουργούσε το σύστημα.:

Επί τόπου εξέτασης: 5 Ιουλίου 1971

‘Η εξέτασης εγένετο παρουσία:

1.- του κ. Αρνιώτη, του κ. Λογοθετη, και του κ. Γερογιαννόπουλου του Υπουργείου Δημοσίων Έργων

2.- του κ. Τάσιου, Καθηγητού του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου Αθηνων.

3.- του κ. Πανάγου Καθηγητού του Πανεπιστημίου Πατρών

4.- των κ.κ. Μάνου , Δρ Ανδρονοπουλου της Γεωερεύνης Α.Ε

5.- πολλων Μηχανικών και Γεωλόγων του Αναδόχου.’

Όχι μόνον δεν συμμετείχα εγώ, αλλά ούτε και ο κ. Αντωνιάδης, γεωλόγος του ΥΔΕ, που είχε την εικόνα και άποψη της γεωλογίας της κατολίσθησης.

Σύσκεψη σε Υπουργείο Δημοσίων Έργων

Την σύσκεψιν παρακολούθησαν:

Από ΥΔΕ

· Αρβανίτης Γενικός Διευθυντής Συγκοινωνιακών Έργων

· Παπαντωνίου Χρ. Διευθυντής Γ3

· Νινιός άμεσα προϊστάμενος μου

· Αρνιώτης Επιβλέπων του έργου

· Γερογιαννοπουλος

Από ομάδα Γεωέρευνας Α.Ε ( Ο μελετητής του Έργου)

· Μάνος Ορφέας

· Ανδρονόπουλος

Συνεργάτης – Σύμβουλος ΓΕΩΡΕΥΝΑΣ

· Τάσιος Καθηγητής ΕΜΠ

Από Εξωτερικό

· Μüller Καθηγητής

· Lögters Βοηθός

Στα πρακτικά της σύσκεψης δεν γίνεται καμία μνεία των όσων έχουν προηγηθεί και των παρατηρήσεών μου (ακόμη και της μελέτης), εγώ ειδικά δεν υπήρχα.

Καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ποτέ δεν θα γίνουν γνωστά τα αίτια της καταστροφής.

4 Έκθεση

4.1 Μορφολογία

Όπως φαίνεται στις φωτογραφίες η γενική μορφολογία της ζώνης που μετακινήθηκε έδειχνε ότι η μάζα που περιοριζότανε από τους δυο πλαϊνούς όγκους δεν είχε σχέση με το υπόβαθρο.

Δεξιά υπήρχε μια μισγάγγεια ομαλή ενώ αριστερά υπήρχε μισγάγγεια εντός της οποίας έρεε ρεύμα νερού.

Το ρεύμα αυτό εκτρεπόταν ανάντι και άρδευε την άμπελο.

Το πέτρωμα ανάντι από την στέψη παρουσίαζε ομαλή κλίση και επιφανειακά σκεπαζόταν από χαλαρό υλικό όπου υπήρχε σημαντική έκταση αμπέλου

4.2 Γεωλογία - Υδρογεωλογία

4.2.1 Γεωλογία-Υδρογεωλογία Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Η γεωλογία και η διάταξη των πετρωμάτων της περιοχής είναι χαρακτηριστική των σχηματισμών σειράς Ωλονού - Πίνδου σε συνδυασμό με το μεγάλο ρήγμα του Κορινθιακού.

Αποτελούν ένα πολύπλοκο, αλλά απλό και συνηθισμένο θέαμα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα από την Ήπειρο έως την Κρήτη.

Είχα την δυνατότητα να μελετήσω την Πίνδο (Αξιοποίηση Πεδιάδας Θεσσαλίας) και έτσι είχα αμέσως την γεωτεκτονική εικόνα της περιοχής.

Πάνω σ’ ένα σχετικά σταθερό υπόβαθρο από λεπτοπλακώδη ασβεστόλιθο υπήρχε εφίππευση κερατολιθικών και ασβεστολιθικών πετρωμάτων. Η χρησιμοποίηση του όρου ρήγμα θα έπρεπε ίσως να αντικατασταθεί με τον όρο επιφάνεια εφίππευσης.

Εικόνα 6 Γεωλογική τομή μετά την Πρωτογενή Κατολίσθηση

Ο ασβεστόλιθος του υποβάθρου είναι μαργαϊκής υφής λεπτοπλακώδης λίαν πτυχωμένος και συμπαγής. Η μαργαϊκή υφή και οι ενστρώσεις περισσότερο αργιλικών στρώσεων τον καθιστά ελάχιστα διαπερατό.

Τα πετρώματα της εφίππευσης είναι κυρίως κερατολιθικής υφής ερυθρού χρώματος, πτυχωμένα και κατακερματισμένα

Πιθανόν η εφίππευση να αποτελείται από δύο διαδοχικά ‘λέπια’ εκ των οποίων το πρώτο αποτελεί μετακινηθείσα (εφιππεύσασα ) του υποβάθρου.

Και αυτά τα πετρώματα είναι ελάχιστα διαπερατά.

Μόνο στην ζώνη επαφής υπήρχε μια σχετική διαπερατότητα που έδινε τις αναβλύσεις νερού στο πρανές της οδού, χωρίς όμως να λειτουργεί ανακουφιστικά για την εκτόνωση των υδραυλικών πιέσεων σε περίπτωση αύξησης της τροφοδοσίας σε νερό.

Η διαμορφωμένη γεωλογικά υπόγεια μισγάγγεια που δεν επιτρέπει εκτόνωση των υδραυλικών πιέσεων στα πλάγια (Βλέπε Εικόνα 8 Εγκάρσια γεωλογική τομή προ της πρωτογενούς κατολίσθησης)

Εικόνα 7 Εγκάρσια γεωλογική τομή προ της πρωτογενούς κατολίσθησης

4.2.1.1 Αίτια της Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Γενική κλίση του ρήγματος 2:1, χωρίς την παρουσία του νερού (υδροστατικής πιέσεως), δίνει συντελεστή ασφαλείας υψηλότερο του 1 και επομένως ήταν ευσταθές.

Μόνον η παρουσία υδροστατικών πιέσεων στην ζώνη του ρήγματος ανάλογα με το μέγεθος της μπορεί με την δεδομένη κλίση του ρήγματος να δημιουργήσει αστάθεια,

Δεδομένης της μαργαϊκής υφής των πετρωμάτων, η επαφή τους είναι αργιλική με συντελεστή τριβής πολύ χαμηλό.

Η μικρή διαπερατότητα των δύο μαζών σε σχέση με την διαπερατότητα στην ζώνη του ρήγματος οδηγεί στην συγκέντρωση νερού στην επαφή αύξηση της υδροστατικής πιέσεως η οποία εξαρτάται από την δυνατότητα αυτοανακούφισης από τα φυσικά στραγγιστήρια.

Η διάταξη της επιφανείας επαφής δεν επέτρεπε την πλάγια αποστράγγιση (Εικόνα 8 Εγκάρσια γεωλογική τομή προ της πρωτογενούς κατολίσθησης)

Το πέτρωμα βρισκόταν σε οριακή ισορροπία και η οιαδήποτε αφαίρεση γαιών στο πόδα ελάττωνε την ευστάθεια.

Έτσι αύξηση της τροφοδοσίας με νερό της ζώνης επαφής με επιφανειακά νερά (άρδευση του αμπελιού με νερά της Ζήρειας) και η αφαίρεση μαζών στο πόδα έφεραν τον συντελεστή ασφαλείας κάτω από το 1 και

4.2.1.2 Μέτρα Άρσης της Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Η άρση της κατολίσθησης μου ανετέθη εν λευκώ από τον υπουργό και τεθήκαν στη διάθεση μου τα χωματουργικά μηχανήματα των Αναδοχών του έργου:

Εικόνα 9 Άρση Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Εικόνα 10 Άρση Πρωτογενούς Κατολίσθησης

Διάνοιξη οδού προσπέλασης στο επάνω μέρος της μάζας
Τοποθέτηση πασάλων για τον έλεγχο τυχόν μετακινήσεων
Αφαίρεση των γαιών στο επάνω μέρος της κινηθείσας μάζας και εναπόθεση τους στην παρακείμενη μισγάγγεια.
Λήψη μέτρων αποστράγγισης επιφανειακών υδάτων ( Τάφροι αποστράγγισης, εξομάλυνση επιφανείας.)
Αποστραγγιστικά μετρά σε παρακείμενη μισγάγγεια για να μπορέσει να δεχθεί τα φορτία.
Δημιουργία με προωθητήρες αναβαθμού στο ύψος του σταθερού εδάφους για την έναρξη ερευνητικών γεωτρήσεων και μέτρων σταθεροποιήσεως
Αφαίρεση των γαιών επί των οδικών αξόνων βαθμιαία ακολουθώντας την εξέλιξη της διάνοιξης του αναβαθμού
Εκτέλεση ερευνητικών γεωτρήσεων για τον προσδιορισμού του βάθους της επιφάνειας ολισθήσεως και τον εντοπισμό υδροστατικών πιέσεων

Μετά την εκτέλεση των παραπάνω εργασιών απομακρύνθηκα από το έργο και εκλήθησαν ειδικοί.

4.2.2 Γεωλογία-Υδρογεωλογία δευτερογενούς κατολίσθησης

Οι γεωλογικοί σχηματισμοί που επηρέασαν την δευτερογενή κατολίσθηση ήταν:

Επιφανειακός μανδύας αποσάθρωσης (Κιτρινοπράσινη άργιλος με μεγάλους γωνιώδεις λίθους) πάχος στρώσεως 16-20 μ. Η άργιλος ήταν κορεσμένη και εξαιρετικά ευαίσθητη.
Ιζήματα του κορινθιακού κόλπου (Ψαμμίτες, αργιλόλιθοι, μάργες)

4.2.2.1 Αιτία της δευτερογενούς κατολίσθησης

Η δευτερογενής κατολίσθηση αφορά τον επιφανειακό μανδύα αποσάθρωσης . Η μάζα κινήθηκε στην επαφή του μανδύα με τα υποκείμενα στρωματά των ιζημάτων του Κορινθιακού.

Οφειλόταν στην κρούση που υπέστη το έδαφος από την πτώση των γαιών της πρωτογενούς κατολίσθησης.

4.2.2.2 Άρση της δευτερογενούς κατολίσθησης

Η άρση της δευτερογενούς κατολίσθησης προέβλεπε την αποκατάσταση των τοίχων αντιστήριξης, και αφαίρεση των γαιών από το οδόστρωμα και την σιδηροδρομική γραμμη.

5 Επίσημη ανακοίνωση – Ενημέρωση του Πολίτη

Από τον τότε Υπουργό του ΥΔΕ κ. Παπαδημητρίου μου ζητήθηκε να συντάξω την επίσημη ανακοίνωση για τα αίτια της κατολίσθησης.

‘η κατολίσθηση ήταν αποτέλεσμα ‘ενεργοποίησης’ παλαιού γεωλογικού φαινόμενου’ και ήταν αλήθεια, αλλά δεν μιλούσε για τα αίτια που προκάλεσαν την ενεργοποίηση και αν αυτά μπορούσαν να προβλεφθούν και να αντιμετωπισθούν.

Κάτι σαν τα ‘ακραία καιρικά φαινόμενα’ που πάντα επικαλούνται για να καλύψουν τα αίτια μιας καταστροφής σήμερα.

6 Ηθικό δίδαγμα.

Αναλογιζόμενος τα γεγονότα όπως συνέβησαν τότε το πρώτο που διαπιστώνω ότι το σφάλμα ήταν δικό μου. Η ευθύνη ήταν τεράστια απέναντι σ’ εκείνους που θα ήσαν τα θύματα της καταστροφής.

Αναρωτιέμαι όμως τι μπορούσα να κάνω?

Είχα πέσει εξ ουρανού σ’ ένα χώρο όπου δεν είχα καμία υποστήριξη σ’ ένα σύστημα όπου οι πάντες ήσαν συνδεδεμένοι και μάλιστα με εντολή της χούντας.

Ήμουν ένα ξένο σώμα πολύ ευάλωτος.

Δοκίμασα την πειθώ με λόγια και πράξεις.

Ξεκίνησα από το έργο του Μόρνου προσπαθώντας να πείσω να εφαρμοσθεί η νέα τεχνολογία στα υπόγεια έργα (smooth blasting, presplliting, gunite ).

Στην σήραγγα του Ακραιφνίου διαμέτρου 14 μ πήρα το ρίσκο να εφαρμόσω το smooth blasting όταν διεπιστωσα ότι η διανοιξη της σηραγγας κινδυνευε άλλη μια φορά να μείνει ανεκτελεστη. Ο εργολαβος ειτε ηθελημενα έιτε από αγνοια παραπιησε την εφαρμογή και οδηγησε σε αστοχια. Απειληθηκα τότε ότι θα πηγαινα φυλακη διότι κατηγορησα τον εργολαβο ότι το έκανε σκόπιμα.

Και ετσι μπορεσα να εφαρμοσω την μεθοδο δευτερη φορα με επιτυχία και η σηραγγα ολοκληρωθηκε από ότι γνωριζω χωρίς προβλήματα.

Στην σηραγγα του Κιθαιρωνα μέσα σε υγιη ασβεστολιθο καταφερναν με την καταλληλη χρηση των εκρητικων η διατομη Τυπου Ι να γίνει Τυπου V και επειδη εγώ επεμενα έφεραν τον Υπουργο ο οποιος μου ζήτησε να μπω στην σηραγγα που είχε χαρακτηρισθεί Τυπου V και εγώ επεμενα ότι ήταν Τυπου Ι.

Μπηκα και όταν βγηκα ο Υπουργός είπε χαρακτηριστικά ‘Εάν εσυ είσαι τρελος εγώ δεν μπορω να διακινδυνευσω’

Φυσικά εγώ επεμενα και πηρα την πρωτη μου μεταθεση. Ευνοϊκη. Στην Αθήνα.

Είχα παρει το μάθημά μου θα επιμενω και θα τα γραφω.

Και φθανω σ’ ένα κρισιμο θέμα το χωριο Αυγη. Διαπιστωνω ότι δεν κινδυνευε μόνο το χωριο αλλα το φραγμα

Βιογραφικο

Σάββατο 29 Οκτωβρίου 2016

Παναγοπούλα

1 Εισαγωγή – Σκοπός